Blog · 18 Kasım 2026 · 5 dk okuma
Yapay zekâ araştırma raporları rakamlarda neden hata yapar ve bu nasıl yakalanır
Bir yapay zekâ asistanından araştırma raporu isteyin; rakamlar genelde doğru görünür: makul, kesin, düzgün biçimlenmiş. İçlerindeki hataları gözden kaçırmayı kolaylaştıran da tam olarak budur. Deneyimimize göre yapay zekâ raporlarındaki yanlış rakamlar neredeyse hiç yanlış görünmez. Şöyle görünür: "Pazar 2024'te %14 büyüdü." Asıl soru, kaynağın bunu söyleyip söylemediğidir.
İşte rakamların en sık yanlış gittiği beş yol ve her birini yakalamanın hızlı yolu.
1. Yanlış yılın doğru rakamı
Kaynaklar çoğu zaman tek bir tabloda birkaç yılın verisini içerir. Rapor yanlış yıl için doğru rakamı seçebilir ya da eski bir rakamı güncelmiş gibi sunabilir. Nasıl yakalanır: her önemli rakam için rapordaki yılın kaynaktaki yılla aynı olduğunu ve kaynağın konu için yeterince güncel olduğunu kontrol edin.
2. Yanlış birimdeki doğru rakam
Milyonlar milyar olur, yüzde yüzde puana döner, nominal reel olur, aylık yıllık olur. Bu kaymalar rakamlar aynı kalırken cümlenin anlamını tamamen değiştirir. Nasıl yakalanır: kaynakta sadece rakamı değil, rakamın etrafındaki birimi ve tanımı da okuyun.
3. Yanlış kaynağa bağlanmış gerçek rakam
Bir rapor birçok sayfadan bilgi birleştirebilir. Bazen bir sayfadaki doğru rakam, onu hiç geçmeyen başka bir sayfaya atıfla rapora girer. Rakam gerçektir ama size verilen linkten doğrulayamazsınız. Nasıl yakalanır: atıf yapılan kaynağı açın ve içinde tam o rakamı arayın. Yoksa, tanıdık gelse bile rakamı doğrulanmamış sayın.
4. Yuvarlama ve yeniden ifade kayması
"Neredeyse üçte biri" "yaklaşık %35" olur; "%40'a kadar" "%40" olur; "bazı bölgelerde" kaybolur. Her adım küçüktür ama birlikte temkinli bir bulguyu güçlü bir iddiaya çevirebilir. Nasıl yakalanır: rakamın etrafındaki ifadeleri karşılaştırın, özellikle "…'e kadar", "yaklaşık", "bazı durumlarda" ve "öngörülen" gibi kelimeleri.
5. Hiç kaynağı olmayan rakamlar
Dil modelleri gerçek istatistiklere tıpatıp benzeyen ama hiçbir yerden gelmeyen rakamlar üretebilir. İnternette arama yapan araçlarda daha nadirdir ama yine de olur; genellikle özet ve giriş bölümlerinde. Nasıl yakalanır: yanında atıf olmayan her rakamı, siz bir kaynakta bulana kadar doğrulanmamış sayın.
Genel çözüm: her rakamı kaynağının metnine bağlamak
Beş sorunun da çaresi aynı. Bir rapordaki rakam, belirli bir kaynaktaki belirli bir pasaja aynı değer, birim ve yılla takip edilebilmeli. Okuyucu bu izi takip edemiyorsa, o rakam gerçek gibi sunulmamalı.
FindDepth'te izlediğimiz kural bu. Rapor teslim edilmeden önce her rakam, atıf yapılan kaynağın metninde aranır. Orada bulunamayan rakamlar umutla bırakılmak yerine rapordan çıkarılır. Karşılaştırma sayfamızdaki iki raporda bu, atıf yapılan kaynaklarda bulunan 65'te 65 ve 115'te 115 rakam demek. Her rakam tek tıkla açabileceğiniz bir kaynakla gelir; 10 dakikalık kontrol listemiz de sizin için en önemli olanları nasıl doğrulayacağınızı gösterir.